Pirina yakıt, zeytinyağı üretiminden kalan posanın pirina yağı fabrikalarında yağı alındıktan sonra kurutulmasıyla elde edilen bir biyokütle yakıttır. Hammaddesi aynı olsa da işleme koşulları her partide aynı değildir. Yağın ne kadar alındığı, kurutmanın ne ölçüde yapıldığı ve ürünün yabancı maddeyle karışıp karışmadığı yakıtın kazandaki davranışını belirler. Bu yüzden pirina alımında karar, ürünün adına göre değil analiz raporundaki değerlere göre verilir.
Mevzuatta Pirina İçin Hangi Sınırlar Var?
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği’nin Ek-5 bölümü, yakıt olarak kullanılacak pirinanın sağlaması gereken özellikleri tanımlar:
| Parametre | Yönetmelikteki sınır |
|---|---|
| Nem | En çok %15 |
| Yağ oranı (kuru bazda) | En çok %1,5 |
| Kalorifik değer | En az 3700 kcal/kg |
| Sodyum (Na) | En çok 1000 ppm |
| Kül | En çok %4 |
Yönetmelik, pirina kullanan işletmenin yakıtın bu özelliklerini analiz sertifikasıyla belgelemesini zorunlu tutar. Anma ısıl gücü 500 kW’ın üzerindeki tesislerde pirinanın sekonder hava beslemeli yakma sistemiyle yakılması gerekir. Pirinanın koku ve sızıntı suyu oluşmaması için kapalı alanda depolanması da yönetmelikte ayrıca yer alır.
Katı yakıtların belgelendirilmesi ve izlenmesi, 16 Eylül 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Amacıyla Katı Yakıtların Kontrolü Yönetmeliği ile yeniden düzenlendi. Belge süreçleri artık Bakanlığın Hava Emisyon Yönetim Portalı’ndaki Katı Yakıt Modülü üzerinden yürütülüyor. Alım öncesinde ürünün güncel uygunluk belgesinin bulunup bulunmadığı ve tesisin izin koşullarının pirinaya uygunluğu kontrol edilmelidir.
Nem ve Kalorifik Değer Birlikte Okunur
Pirinadaki nem, yakıtın birim kütlesinden elde edilen ısıyı doğrudan düşürür. Yakıttaki suyu buharlaştırmak için kazanda ısı harcanır; aynı buhar ya da sıcak su miktarı için daha fazla pirina beslenir. Nem sınırı aşılmamış olsa bile iki parti arasındaki birkaç puanlık fark, saatlik yakıt tüketimine yansır.
Kalorifik değer okunurken raporda hangi bazın kullanıldığına bakılmalıdır. Kuru bazda verilen değer nemi hesaba katmaz; kazana giren yakıtın gerçek ısıl değeri ise orijinal (teslim alındığı hâldeki) bazdaki değerdir. Farklı tedarikçilerin raporları karşılaştırılırken değerlerin aynı bazda verilmesi istenmelidir.
Kalıntı Yağ Oranı Neyi Gösterir?
Yağ oranı, pirinadaki yağın ne ölçüde alındığını gösterir. Yönetmeliğin kuru bazda %1,5 ile sınırladığı bu değer, ürünün yağ çıkarma işleminden geçip geçmediğini anlamanın en doğrudan yoludur. Hatay’da yakacak olarak satılan pirina briketleri üzerine yapılan bir çalışmada, işleme lisansı olan üreticilerin ürünlerinin mevzuattaki değerleri sağladığı, lisanssız üretilen briketlerin ise yağ içeriği ve ısıl değer bakımından uygun olmadığı belirlenmiştir. Yağ oranı yüksek çıkan bir parti, ürünün kaynağının ve üretim sürecinin sorgulanması için yeterli bir işarettir.
Kül, Sodyum ve Potasyum Kazanda Ne Değiştirir?
Pirina külü, kömür külünden farklı olarak potasyum bakımından zengindir. Alkali metaller ve klor, külün ergime sıcaklığını düşürür ve ısı transfer yüzeylerinde yapışkan birikintilerin oluşmasını kolaylaştırır. Pirina yakan bir enerji santralinde yapılan uzun süreli bir incelemede, yakıttaki klor ve sodyumun dışarıdan gelen kirlilik nedeniyle yükseldiği dönemlerde kızdırıcı yüzeylerindeki birikintinin kontrolsüz büyüdüğü ve baca gazı yolunun tıkanarak tesisin durduğu raporlanmıştır.
Mevzuattaki tabloda sodyum ve kül için sınır bulunur, potasyum ve klor için bulunmaz. Kızdırıcısı olan ya da yüksek kapasitede çalışan kazanlarda bu değerlerin de analiz raporunda istenmesi, birikinti riskini önceden görmeye yardımcı olur. Biriken kalıntının kül mü cüruf mu olduğunu ayırt etmek için kül ile cüruf arasındaki farka bakmak gerekir.
Analiz Raporunda Nelere Dikkat Edilmeli?
Raporun değeri, temsil ettiği partiyle ne kadar örtüştüğüne bağlıdır. Teslim alınan ürünle rapordaki numune arasında bağ kurulamıyorsa, rapordaki değerler o sevkiyat hakkında bilgi vermez. Bir pirina analiz raporu incelenirken şu noktalar kontrol edilir:
- Numunenin hangi partiden ve hangi tarihte alındığı
- Nem, yağ, kalorifik değer, sodyum ve kül değerlerinin beşinin de raporda yer alıp almadığı
- Değerlerin kuru bazda mı orijinal bazda mı verildiği
- Analizi yapan laboratuvarın adı ve kullanılan yöntemler
- Yüksek kapasiteli kazanlar için potasyum ve klor değerlerinin eklenip eklenmediği
Numunenin nasıl alınması gerektiği ve raporun alım sürecindeki yeri, sanayi kömürü alımında numune ve analiz raporu yazısında kömür için anlatılıyor; aynı mantık pirina için de geçerlidir.
Pirina alım kararı, mevzuattaki beş parametrenin raporda sağlanmış olmasına, değerlerin teslim alınan partiyi temsil etmesine ve tesisin yakma sisteminin pirinaya uygun olmasına dayanır. ALSA Grup’un tedarik ettiği pirina hakkında bilgi almak için ürün sayfasını inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Pirina hangi kazanlarda yakılabilir?
Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği’ne göre anma ısıl gücü 500 kW’ın üzerindeki tesislerde pirina, sekonder hava beslemeli yakma sistemlerinde yakılmalıdır. 500 kW’ın altındaki tesisler için de yakıt beslemeli ve sekonder hava beslemeli yakma sistemi şartı bulunur. Tesisin çevre izni ve emisyon yükümlülükleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Analiz raporu her sevkiyatta istenmeli mi?
Pirinanın özellikleri partiden partiye değişebildiği için her partinin kendi analiz değerleriyle teslim alınması en güvenli yoldur. Yönetmelik de kullanılan pirinanın özelliklerinin analiz sertifikasıyla belgelenmesini zorunlu tutar.
Kuru baz ile orijinal baz arasındaki fark nedir?
Kuru baz, değerin numunedeki nem çıkarılmış gibi hesaplandığını gösterir. Orijinal baz ise yakıtın teslim alındığı hâldeki, nemi de içeren değeridir. Kazanın gerçek yakıt tüketimini hesaplamak için orijinal bazdaki kalorifik değer kullanılır.
Pirina neden kapalı alanda depolanmalı?
Yönetmelik, koku ve sızıntı suyu oluşmaması için pirinanın kapalı alanlarda depolanmasını şart koşar. Açıkta bekleyen pirina yağış ve zemin nemiyle nem alır; bu da teslim alındığı andaki analiz değerlerinin kazana girdiği anda geçerliliğini yitirmesine yol açabilir.
Pirina ile pelet aynı analiz değerleriyle mi değerlendirilir?
Hayır. İkisi de biyokütle yakıttır, ancak mevzuattaki tanımları ve aranan özellikleri farklıdır. Pirinada yağ oranı ve sodyum gibi hammaddeye özgü parametreler aranır; pelette ise TS EN ISO 17225 standart serisindeki sınıflar esas alınır. Kazan tarafında yakıt değişikliğinin nasıl değerlendirileceği, alternatif yakıta geçmeden önce kazan sisteminde değerlendirilmesi gerekenler yazısında ele alınıyor.